Otkriveno gde je mač Miloša Obilića: Turci ga čuvali kao “oružje sudbine”, vekovima skrivan od očiju javnosti
June 4, 2026UrednikZdravljeComments Off on Otkriveno gde je mač Miloša Obilića: Turci ga čuvali kao “oružje sudbine”, vekovima skrivan od očiju javnosti
Baron Fransoa de Tot, francuski oficir, diplomata i špijun, vojni savetnik sultana Mustafe Trećeg i Abdula Hamida Prvog video je oko 1769. mač Miloša Obilića i svedočanstvo o tome ostavio u svojim memoarima, navodi se u mnogim radovima turskih naučnika.
To sudbinsko oružje koje je zaustavilo “gazi rat”, osmansku verziju džihada na Evropu, čuvano je vekovima u Crkvi Svete Irine, koju je nedaleko od Svete Sofije podigao u 4. veku Konstantin Veliki, a posle požara u 6. veku ju je obnovio imperator Justinijan. Drevni hrišćanski hram je sultan Mehmed Osvajač posle zauzimanja Carigrada 1453. pretvorio u ličnu riznicu dragocenog oružja. Od njega nadalje njoj su pristup imali samo oni kojima to odobri lično vladar Osmanskog carstva.
Freska Miloša Obilića u Crkvi Preobraženja Gospodnjeg u Trebinju Foto: Kurir/M.F.
Arhitekta dr Bilge Ar, profesor na Tehničkom univerzitetu u Istanbulu, vodeći autoritet za carski kompleks Topkapi sabrala je svedočanstva retkih posetilaca i otkrila da priča o Miloševom maču potiče od generala Ahmeta Muhtar Alusa, vrlo obrazovanog oficira, profesora Vojne akademije i pisca stručnih knjiga. Alus je, kao čovek od najvećeg poverenja sultana, bio reformator skladišta oružja u Svetoj Ireni u muzej i imao neposredan uvid u najdragocenije predmete. Njegov sin, Alus mlađi je koristio očev status i znanje, a bio mu je dozvoljen pristup dokumentima i zbirkama da bi napisao prvi trotomni vodič kroz muzej objavljen 1920. godine. U njemu su date “insajderske” informacije iz originalne carske riznice koja je kasnije pretrpela mnogo izmena.
– Alus daje niz informacija koristeći memoare Fransoa Tota, poznatog i kao Baron de Tot, koji je bio u službi Osmanske države u periodu sultana Abdulhamida Prvog, a koje je objavio nakon odlaska u Francusku. Tvrdeći da Tot pominje i Aja Irini Dar-ul Eslihu (Dar-l Esliha – Kuća oružja), Alus navodi da je autor ovde video mnoga vredna oružja i vojne predmete, posebno mač “….Miloša ….. koji je usmrtio gaziju Hudavendigara (Murata I)” – zapisala je dr Bilge Ar.
Ona je utvrdila da se veoma brojna izdanja de Totovih memoara razlikuju ali je u njujorškom reprintu iz 2007. pronašla citat o Obilićevom maču.
Francusko-turski savez
Baron Fransoa de Tot bio je angažovan kao savetnik sultana na modernizaciji osmanske vojske, pod njegovim direktnim nadzorom osnovana je nova topolivnica i usavršene artiljerijske jedinice, a osnovao je i pomorsku i inženjerijsku školu, sa francuskim profesorima. U Rusko-turskom ratu bio je angažovan da izazove pobunu krimskih Tatara, učestvovao je na turskoj strani u bitkama i izgradnji fortifikacija. Zahvaljujući visokom statusu de Tot je imao retku priliku da vidi najdragoceniju zbirku oružja u Crkvi Svete Irine.
Turska istoričarka Zejnep Okjaj napisala je knjigu koja se bavi kritičkom analizom Alusovog vodiča i ponavlja da je de Tot “video mnoge dragocene primerke oružja i vojne opreme, a naročito ističe da se tu čuva mač Miloša Kabilovića (Obilića), koji je na Kosovu ubio Hudavendigara Gaziju (sultana Murata Prvog)”.
Taj “turistički vodič” je u stvari i nije bio baš za turiste, jer je objavljen na osmanskom turskom na arapskom pismu i nije bio razumljiv ni Francuzima ni Englezima koji su posle Prvog svetskog rata okupirali Istanbul. Priča o Obilićevom maču u tom vodiču, u stvari katalogu koji je registrovao dragocenosti, bilo je svojevrsno zaveštanje i svedočanstvo o “oružju sudbine” koje se nalazi u zbirci u Svetoj Irini, koju su do 1923. u potpunosti kontrolisali francuski vojnici i naučnici.
U tadašnjoj zbirci starog oružja (Mecma-i Esliha-i Atika) najvredniji komadi čuvani su u crkvenom oltaru i nisu bili dostupni običnim posetiocima ni kada je muzej otvoren za javnost u drugoj polovini 19. veka. Čuvanje “mača sudbine” koji je ubio sultana Murata hudavendigara (velikog gospodara) koji je vodio prvi “sveti rat protiv nevernika” u Evropi bio je način da se “ukroti” sećanje na taj tragični događaj za Osmanlije. Prvi kustosi istanbulskog Carskog muzeja, visoki oficiri bliski osmanskom dvoru i njegovim predanjima tvrdili su da je to “baš taj mač”. Kolekcija iz Svete Irine oštećena je tokom francusko-engleske okupacije, pljačkana je i rasprodavana, a naknadnom haosu je doprinelo i progonstvo poslednjeg sultana.
